ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಚೀನತೆ

ಅಧ್ಯಾಯ:1

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಚೀನತೆ: ಒಂದು ಅವಲೋಕನ

ಪೀಠಿಕೆ:

ಸಾಹಿತ್ಯವು ಒಂದು ಜನಾಂಗದ ಜಾಗೃತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾರವಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ರೂಪವಲ್ಲ, ಅದು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ 'ರಸಗಂಗೆ'. ಇದರಲ್ಲಿ ಯುಗಧರ್ಮದ ಕಂಪೂ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪೆಂಪೂ ಅಡಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

* ಪ್ರಾಚೀನತೆ: ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವೂ ಒಂದು. ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನ ಕನ್ನಡಕ್ಕಿದೆ.

* ಇತಿಹಾಸ: ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದ್ದರೆ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಚರಿತ್ರೆಯಿದೆ.

ಆರಂಭಿಕ ಕುರುಹುಗಳು:

* ಕ್ರಿ.ಶ.ಪೂ.ದ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ.

* ಕ್ರಿ.ಶ. ೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಗಾಥಾ ಸಪ್ತಶತಿ (ಹಾಲರಾಜ) ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಹಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪದಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

೨. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಧಾರಗಳು:

1.ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೫೦ರ 'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ' ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು.

* ಗ್ರಂಥದ ವಿವರ: ಇದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧವಿರುವ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ. ಇದು ಮೂಲತಃ ಒಂದು 'ಅಲಂಕಾರ ಶಾಸ್ತ್ರ' ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.

* ಕರ್ತೃ: ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಅರಸ ಅಮೋಘವರ್ಷ ನೃಪತುಂಗನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀವಿಜಯ ಇದರ ಕರ್ತೃ. (ಹಿಂದೆ ನೃಪತುಂಗನೇ ಇದರ ಕರ್ತೃ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿತ್ತು).

ಕನ್ನಡಿಗರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಗಡಿ

ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗವು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಗುಣ ಮತ್ತು ಅಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ:

* ನಾಡಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: ಅಂದಿನ ಕನ್ನಡ ನಾಡು "ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿಯವರೆಗೆ" ಹಬ್ಬಿತ್ತು.

* ತಿರುಳ್ಗನ್ನಡ ನಾಡು: ಕಿಸುವೊಳಲು (ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು), ಕೊಪ್ಪಣ (ಕೊಪ್ಪಳ), ಪುಲಿಗೆರೆ (ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ವರ) ಮತ್ತು ಒಕ್ಕುಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 'ತಿರುಳ್ಗನ್ನಡ' (ಶುದ್ಧ ಕನ್ನಡ) ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

* ಕನ್ನಡಿಗರ ಜಾಣ್ಮೆ: "ಕುರಿತೋದದೆಯುಂ ಕಾವ್ಯಪ್ರಯೋಗ ಪರಿಣತಮತಿಗಳ್" ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದವರಾಗಿದ್ದರೂ ಕನ್ನಡಿಗರು ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರತಿಭಾವಂತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಶ್ರೀವಿಜಯ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ ಪೂರ್ವದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ

ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೫೦ರ ಸುಮಾರಿನ 'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ' ನಮಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥ. ಆದರೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಎಂದರೆ, ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲೇ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಶ್ರೀವಿಜಯನು ವಿಮಳ, ಉದಯ, ಜಯಬಂಧು, ದುರ್ವಿನೀತ, ಇತ್ಯಾದಿ ಗದ್ಯಕವಿಗಳ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀವಿಜಯ, ಕವಿಶ್ವರ, ಪಂಡಿತ, ಲೋಕಪಾಲ, ಚಂದ್ರ ಮುಂತಾದ ಪದ್ಯಕವಿಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂದು ನಮಗೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.

* ದೇಶೀ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು: ಆ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚತ್ತಾಣ, ಬೆದಂಡೆ, ಒನಕೆವಾಡು (ಕುಟ್ಟುವಾಗ ಹಾಡುವ ಹಾಡು) ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ಶ್ರೀವಿಜಯ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

* ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ಹಂತಗಳು: ಶ್ರೀವಿಜಯನು ತನ್ನ ಕಾಲದ ಭಾಷೆಯನ್ನು 'ಹೊಸಗನ್ನಡ' ಎಂದೂ, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹಳಗನ್ನಡ ಎಂದೂ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದರೆ ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಈಗಾಗಲೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸಿತ್ತು.

2. ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ - ಕ್ರಿ.ಶ. ೯-೧೦ನೇ ಶತಮಾನ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಕೃತಿ ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯರ 'ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ'. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಯೂ ಹೌದು.

'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ'ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ರಚನೆಗೊಂಡಿದ್ದವು ಎಂದು ಶ್ರೀವಿಜಯ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆಯಾದರೂ, ಆ ಕಾಲದ ಯಾವುದೇ ಕೃತಿಗಳು ನಮಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ನಮಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ 'ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ'ಯೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಗದ್ಯ ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

* ವಸ್ತು ವಿಷಯ: ಇದು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ೧೯ ಮಹಾಪುರುಷರ ಕಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಥಾ ಗುಚ್ಛವಾಗಿದೆ.

* ಕಾಲ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ: ಇದರ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ. ೯ ಅಥವಾ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕರ್ತೃ ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಗುಳಿ ಗ್ರಾಮದವರೆಂದು ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ: ಈ ಕೃತಿಯು ಪೂರ್ವದ ಹಳಗನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.

* ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ: ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ವಡ್ಡಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಈ ಕೃತಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ

'ವಡ್ಡ' ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ವೃದ್ಧ' ಅಥವಾ 'ದೊಡ್ಡ' ಎಂದರ್ಥ. 'ಆರಾಧನೆ' ಎಂದರೆ ಪೂಜಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವುದು. ಅಂದರೆ, ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಹಿರಿಯ ಮುನಿಗಳು (ವೃದ್ಧರು) ತಮ್ಮ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ 'ಸಂಲೇಖನ' ವ್ರತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುವ ಅಥವಾ ಸ್ಮರಿಸುವ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನವಿದು. ಇದನ್ನು 'ಉಪಸರ್ಗ ಕೇವಲಿಗಳ ಕಥೆಗಳು' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಥೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ

ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೯ ಕಥೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಥೆಯೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಮಹಾಪುರುಷನ ಜೀವನದ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕಥೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಂದರ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ:

* ಕಥೆಯ ನಾಯಕನು ಮೊದಲು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಂತರ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೊಂದಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

* ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಾಗ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಭೀಕರವಾದ 'ಉಪಸರ್ಗ'ಗಳು (ಕಷ್ಟಗಳು/ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು) ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ.

* ನಾಯಕನು ಆ ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ ಸಹಿಸಿ, ಆತ್ಮೋನ್ನತಿ ಪಡೆದು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು (ಮೋಕ್ಷ) ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕಥೆಗಳು:

* ಸುಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಕಥೆ: ಅತ್ಯಂತ ಸುಕುಮಾರನಾದ ರಾಜಕುಮಾರನೊಬ್ಬ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಾಗ ನರಿಗಳು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆತ ಚಲಿಸದೆ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯುವ ಕರುಣಾರಸಭರಿತ ಕಥೆ.

* ಭದ್ರಬಾಹು ಮುನಿಗಳ ಕಥೆ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ ಕೈಗೊಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಕಥೆ.

* ಚಾಣಕ್ಯನ ಕಥೆ: ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದ ಚಾಣಕ್ಯನು ನಂತರ ಜೈನ ಮುನಿಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆದನು ಎಂಬುದರ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

* ಗಜಕುಮಾರನ ಕಥೆ: ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಾಗ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಉರಿಯುವ ಕೆಂಡವನ್ನಿಟ್ಟರೂ ಅಲುಗಾಡದೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮುನಿಯ ಕಥೆ.

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು

* ಪೂರ್ವದ ಹಳಗನ್ನಡದ ಸೊಗಡು: ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಭಾಷೆ ಹಳಗನ್ನಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾದ 'ಪೂರ್ವದ ಹಳಗನ್ನಡ'. ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.

* ವರ್ಣನಾ ಚಾತುರ್ಯ: ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯರು ಯುದ್ಧ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಜೈನ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ

ವಡ್ಡಾರಾಧನೆಯು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥವಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಹಳ್ಳಿಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟು, ಜನರ ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಗಟ್ಟಿ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನೋಕ್ತ ಆಧಾರಗಳು

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೃತಿಗಳಷ್ಟೇ ಶಾಸನಗಳೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಶಾಸನಗಳು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಅಂದಿನ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಭಿರುಚಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.

ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦)

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ನಮಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕನ್ನಡವು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ ಇದಾಗಿದೆ.

ಶಾಸನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿವರಗಳು:

* ಸ್ಥಳ: ಇದು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 'ಹಲ್ಮಿಡಿ' ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದಕ್ಕೆ 'ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

* ಕಾಲ: ಇದರ ಕಾಲ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦. ಇದು ಕದಂಬ ವಂಶದ ರಾಜ ಕಾಕುಸ್ಥವರ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ವಸ್ತು ವಿಷಯ: ಈ ಶಾಸನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 'ದಾನ'ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶೌರ್ಯ ತೋರಿದ ವಿಜ ಅರಸ ಎಂಬುವನಿಗೆ 'ಪಲ್ಮಿಡಿ' ಮತ್ತು 'ಮೂವಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ.

* ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ: ಈ ಶಾಸನವು ಪೂರ್ವದ ಹಳಗನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಶಾಸನದ ಆರಂಭವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ದಾನದ ವಿವರಗಳು ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ.

ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ಮಹತ್ವ:

* ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆ: ಕೇವಲ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕನ್ನಡವು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಇದು ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷಿ.

* ಭಾಷಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, 'ಅದಾನ್', 'ಪಶುಪತಿ', 'ಕೊಟ್ಟಾರ್' ನಂತಹ ಕನ್ನಡ ಪದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

* ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮುನ್ಸೂಚನೆ: ಈ ಶಾಸನದ ಗದ್ಯ ಶೈಲಿಯು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದಂತಿದೆ.

ಬಾದಾಮಿಯ ಕಪ್ಪೆ ಅರಭಟ್ಟನ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೦೦)

ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ನಂತರ ನಮಗೆ ಸಿಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವೆಂದರೆ ಬಾದಾಮಿಯ ಕಪ್ಪೆ ಅರಭಟ್ಟನ ಶಾಸನ. ಬಾದಾಮಿಯ ಒಂದು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನವು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯ ಹೀಗಿದೆ:

"ಸಾಧುಗೆ ಸಾಧುಂ ಮಾಧುರ್ಯಂಗೆ ಮಾಧುರ್ಯಂ

ಬಾಧಿಪ್ಪ ಕಲಿಗೆ ಕಲಿಯುಗ ವಿಪರೀತನ್

ಮಾಧವನೀತನ್ ಪೆಱನಲ್ಲ"

ಶಾಸನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು:

* ಕನ್ನಡದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ತ್ರಿಪದಿ: ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದದ ಜೀವಾಳವಾದ 'ತ್ರಿಪದಿ' (ಮೂರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ) ಛಂದಸ್ಸು ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಇದೇ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು ದಿವಂಗತ ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು 'ಕನ್ನಡದ ಗಾಯತ್ರಿ' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

* ಕನ್ನಡಿಗನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ: ಈ ಪದ್ಯವು ಕಪ್ಪೆ ಅರಭಟ್ಟನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯವನು, ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದವರಿಗೆ ಮಧುರವಾದವನು, ಆದರೆ ಪೀಡಿಸುವ ಕೆಟ್ಟವರಿಗೆ ಕಲಿಯುಗ ವಿಪರೀತ ಅಂದರೆ ಕಲ್ಕಿ ಅವತಾರದಂತಿದ್ದವನು. ಈತ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ (ಮಾಧವನ) ರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

* ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಧ್ವನಿ: ಇಲ್ಲಿನ 'ಮಾಧವ' ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಆತ ಇಡೀ ಕನ್ನಡಿಗರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಶಾಸನಗಳು:

* ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಪಾದದ ಬಳಿ ಇರುವ ಶಾಸನಗಳು ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೮೩ರ ಚಾವುಂಡರಾಯನ ಕಾಲದ ಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.

ತಮಟಕಲ್ಲು ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೦೦):

* ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಬಳಿ ದೊರೆತಿರುವ ಈ ಶಾಸನವು ಗುಣಮಧುರ ಎಂಬ ವೀರನ ಸಾವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದ ನಂತರದ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕನ್ನಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನಗಳು:

* ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳು: ಇವು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ರಾಜಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಹಾದಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.

* ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನ: ಇದರಲ್ಲಿ ಕವಿ ರವಿಕೀರ್ತಿಯು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಾರೆ, ಈ ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಕೇವಲ ಆಡುಭಾಷೆಯಾಗಿರದೆ, ೫ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳಗಾಗಲೇ ಒಂದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಮಿಡಿಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಕನ್ನಡವು ಶಾಸನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೆನಪಿಡಲು ಸುಲಭದ ಅಂಶಗಳು:

* ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ: ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೪೫೦).

* ಬಾದಾಮಿ ಶಾಸನ: ಮೊದಲ ತ್ರಿಪದಿ ಬಳಕೆ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೦೦).

* ಶಾಸನಗಳ ಮಹತ್ವ: ಇವು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಗೆ 'ಖಚಿತ ಕಾಲ' ಮತ್ತು 'ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆ'ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ